Glas-in-lood

Er bestaan verschillende kunstdisciplines waarvan glas-in-lood subonderdeel is. Er zijn oude en nieuwe(re) uitingen van glas-in-lood.

Elke definitie van kunst is cultuurspecifiek en tijdgebonden. Onder kunst wordt in onze tijd en in onze cultuur in het algemeen verstaan: het product van creatieve menselijke uitingen. Onder die producten van kunst vallen uitingen van: schilderen, tekenen, fotografie, grafiek, beeldhouwen, moderne media, theater, muziek en zang, dans, film, bouwkunde of architectuur, literatuur en poëzie.

Een andere indeling is kunst naar duiding. Beeldende kunst is de vorm van kunst waarbij de afbeelding voorop staat. Een afbeelding staat voor een uitbeelding, die een platte of een ruimtelijke vorm aanneemt met een zichtbaar resultaat. Deze kunstvorm werd ook wel eens plastische kunst genoemd, maar dat is een gallicisme ontstaan uit het Franse arts plastiques: werken die plastisch, tastbaar zijn. Niet-tastbaar zijn kunstvormen als muziek en dans die zich in de tijd afspelen, weg als de voorstelling afgelopen is. Maar zowel beeldende kunst als dans en muziek zijn uitingen van kunst: ze veroorzaken een esthetische belevenis in de zin van een uitzonderlijke zintuiglijke ervaring.

Beeldende kunst is te onderverdelen in schilderkunst, in textiele kunst als spinnen, tapijten knopen, weven, vilt, hoeden en kleding, en in grafiek waaronder prentkunst, graveerkunst, grafische vormgeving, illustratie en het stripverhaal.

Schilderkunst is een vorm van beeldende kunst die is vervaardigd door een kunstschilder. Schilderkunst kent veel verschillende methoden en ondergronden die door de tijd heen vele technieken, materialen en genres herbergt. Een van de meest recente uitingen (21e eeuw) van de schilderkunst is Mail art. Mail art is een kunstvorm waarbij communicatie per post het medium is. Tot een van de oudste uitingen van schilderkunst behoren rotstekeningen en grotschilderingen. Een rotstekening is een getekende afbeelding op rotsen. Bij een grotschildering is een schildering aangebracht op de wanden en/of plafonds van een grot. De benamingen worden in het bijzonder gebruikt voor afbeeldingen die zijn gemaakt in de prehistorie. Deze oude schilderingen en tekeningen zijn vergelijkbaar met onze huidige graffiti, afbeeldingen of teksten die op straat of op een andere min of meer openbare plaats met verf, verfstift, inkt of krassen zijn aangebracht. Deze ingekraste tekeningen zijn dus van alle tijden en vallen in onze indeling onder de schilderkunst.

Het gewone volk van het Romeinse Rijk schreef in het vulgair Latijn in plaats van in het klassiek Latijn van de literatuur, zoals te zien is in deze politieke graffiti in Pompeï. (Bron: Wikipedia)

Glaskunst is onderdeel van de beeldende kunsten. De hedendaagse glaskunst is te onderverdelen in glas-in-lood, gebrandschilderd glas, glasbeeldhouwkunst, glasblazen, glasfusing en Tiffany. Het bekendste voorbeeld van glaskunst is het gebrandschilderde glasraam.              (Bron: Kathedraal van Chartres, 13th-century – via Wikimedia Commons, 2018)

Als glas afwijkingen bevat, zoals strepen, verschil in dikte of luchtbelletjes, kan het de invallende lichtstralen in verschillende richtingen breken. Deze glassoort wordt antiekglas genoemd. Antiekglas wordt gebruikt voor het vervaardigen van gebrandschilderd glas.

Brandschilderen is een oude techniek waarmee ook glas-in-lood ramen werden gemaakt. Gebrandschilderd glas wordt vanaf de middeleeuwen voornamelijk in kerken en kathedralen toegepast terwijl het meer recent in andere statige gebouwen eveneens zijn toepassing heeft gevonden. Het Haarlems stadhuis is er een voorbeeld van.

Voor het beschilderen van glas is een speciale verf nodig. Deze heeft een bruinachtige kleur en bestaat uit fijngemalen ijzeroxide en poederglas, vermengd met borax als bindmiddel. Bij verhitting versmelt de verf zich met het glasoppervlak en door het gebruik van penselen en kwasten van verschillende maten en materialen kan een grote variatie aan effecten worden verkregen. Brandschilderen heeft van oudsher als doel het binnenvallende licht zo kunstig mogelijk te doseren. Voor het aanbrengen van contrasten in de glasschilderverf wordt gebruikgemaakt van fijne pennetjes en gepunte houtjes waardoor de afbeelding wordt verfijnd.

(Bron: Wikipedia, 2016)

Lood wordt sinds 5000 jaar voor Christus gebruikt. Lood komt vrijwel overal op aarde voor en het kan eenvoudig worden bewerkt: het is zacht, buigzaam en kneedbaar. In de Oudheid werd gedacht dat lood het oudste metaal was. Vanaf ongeveer 500 voor Christus wordt lood gebruikt voor pijpleidingen om water te transporteren. Eind 20e eeuw wordt duidelijk dat lood een zwaar metaal is, in bepaalde doseringen giftig en schadelijk voor mens en milieu. Het gebruik van lood in bijvoorbeeld waterleidingen wordt stilgelegd en waar mogelijk en nodig vervangen door kunststof. Lood in brandstof en verf wordt verboden. Ander gebruik wordt aan banden gelegd. Het gebruik van lood in de bouw is echter weer toegestaan vanwege de recycleerbaarheid van lood. Het ontwerpen, fabriceren en restaureren van glas-in-lood is zowel onder de laatst genoemde regeling toegestaan als onder een uiting van een kunstenaar of glazenier.

De hoge buigzaamheid maakt lood geschikt om bij woningbouw kieren te dichten (loodslab). Van deze eigenschap wordt ook gebruikgemaakt in ramen van glas- in-lood, waarbij een stuk, of een paneel glas in een loden vatting opgesloten zit en de loodstrippen aan elkaar gesoldeerd worden.

Glas-in-lood bestaat dus uit transparante mozaïekpatronen uit panelen gebrandschilderd of gekleurd glas. In het begin van de 12e eeuw schreef de Duitse Benedictijner monnik Theophilus een boek, getiteld: De Diversis Artibus. Het oorspronkelijke manuscript ging verloren, maar er zijn kopieën van gemaakt. Het boek bevat drie hoofdstukken, waarvan er een de techniek van het glasmaken beschrijft. Die nauwkeurig beschreven techniek is tot op heden vrijwel onveranderd. Wél zijn er tegenwoordig betere technische hulpmiddelen beschikbaar. De oudste bewaard gebleven gebrandschilderde kerkramen zijn te zien in Duitsland en dateren uit de 11e eeuw. Gekleurd glas kennen we al langer: 300 jaar voor Christus werd in Egypte al gekleurd glas gebruikt.

(Bron: http://fr.wikipedia.org/wiki/Schedula_diversum_artium)

Glas-in-lood is de benaming voor een vensterraam dat bestaat uit stukken glas die gevat zijn in loodlijsten. In een eenvoudige uitvoering vormen de loodlijsten een rechthoekig raamwerk waarin stukken blank vensterglas gevat zijn. Glas-in-lood werd oorspronkelijk gemaakt omdat een raam uit één stuk niet te maken viel.

Glas-in-lood leent zich uitstekend voor kunstzinnige uitvoeringen, met kleurrijke voorstellingen. Men treft glas-in-lood aan in oude herenhuizen, maar vooral in kerken, waar het zicht van binnen op de ramen door het invallende licht het kunstzinnige karakter doet uitkomen.

Glas-in-lood kent vele stijlen, zoals: Vroeg Europees, Romanesk, Gothisch, laat Gotisch en Renaissance, 19de eeuws maar ook eigentijds, Art Deco enzovoort.

De techniek van glas-in-lood is dus al oud. Stukken gekleurd of gebrandschilderd glas worden naar het patroon van de gewenste voorstelling gesneden en gevat in H-vormige loodlijsten, die op de punten waar zij elkaar kruisen aan elkaar worden gesoldeerd. Om het raam waterdicht te maken wordt tussen de loodlijst en het glas een kit aangebracht.  Omdat gewone loodlijsten niet voor voldoende stevigheid zorgen, zijn ze tegenwoordig vaak voorzien van een stalen kern. Desondanks is een glas-in-loodraam een tamelijk zwakke constructie, zodat grotere uitvoeringen ter versteviging bevestigd worden aan aparte stalen spijlen. Grotere ramen bestaan doorgaans uit meerdere deelramen. Deze deelramen beschikken dan elk over een eigen sponning die tezamen het gehele raam vormen.

 

 

 

 

 

      (Bron: http://www.sloots.eu/index.php?pages_id=29&pages_action=show_page)